De vele gezichten van cultuur

Het ontdekken van een cultuur verloopt in fases waarin je naar de verschillende gezichten van het land kijkt. Het gebeurt vaak op dezelfde manier als het leren kennen van een vreemdeling. Persoonlijk vind ik dit proces wonderlijk om te ervaren en voel ik mij bevoorrecht dat ik dit al een aantal keer heb mogen ervaren.

Het eerste gezicht dat men tegenkomt heeft een masker op, dat wij hen gegeven hebben. Wanneer wij een onbekend persoon zien, vult ons onderbewustzijn zich met vooroordelen en verwachtingen. Ook toen ik op de luchthaven Schiphol bij de gate zat te wachten overkwam het mij. Uit het raam kon ik het vliegtuig, een Boeing 777 van KLM met bestemming New Delhi, goed zien. Tenminste, totdat er een Indische man met tulband zich aansloot in de rij. Daar kwamen de eerste vooroordelen al; ‘Dat is toch geen goede rij?’ en ‘waarom gaan ze eigenlijk nu al in de rij staan?’

Vooroordelen, een lelijk woord op zichzelf. Vooral ‘oordeel’ maakt dat het wat negatief klinkt. Een oordeel is naar mijn idee iets definitiefs, terwijl het ontdekken van een cultuur nooit stopt. De term ‘eerste beeld’ of ‘eerste gedachte’ past daarom wellicht beter in de setting.

Bij het verlaten van de stille aankomsthal in Delhi toont zich weer een nieuw gezicht. Zelfs als het midden in de nacht is staan er enorm veel mensen en is het allesbehalve stil. In de korte taxirit naar het hotel toeterde de chauffeur al meer dan dat ik, in de vijf jaar dat ik mijn rijbewijs heb, ooit gedaan heb. Er komen vragen in je op. Dit is dan ook de eerste fase waarin je een persoon gaat leren kennen. Je gaat ervaringen opdoen, ontdekt en laat het gewoon over je heen komen.

Vervolgens begin je het gezicht van de vreemdeling te lezen en je gaat patronen herkennen. Dit is vaak simpelweg door in gesprek te gaan. Langzamerhand begin je te spreken over een kennis en wanneer het goed klinkt wellicht over een vriendschap.

In het laatste onderdeel van het proces is het ware gezicht van de voormalige vreemdeling bekend geworden. Zo ook toen mijn reis door India aan een einde kwam. In de tuk tuk naar de luchthaven van Mumbai begreep ik maar al te goed waarom de bestuurder zoveel toeterde. De gewoontes die mij ooit zo vreemd waren voelde ineens niet meer onbekend. De mensen die zo chaotisch en vreemd leken voelen nu herkenbaar en gestructureerd.

Als het gezicht ontdaan is van het masker en je weer thuis bent volgt het eindoordeel. Is dit wel de juiste term? Is dit beeld definitief? In het geval van mijn ervaring in India kan ik alleen maar zeggen: wat een prachtig, dynamisch en veelzijdig land, dat zeker niet onder doet aan haar slogan: Incredible India. Voor nu in ieder geval.